Czy szczepionka mRNA jest niebezpieczna? Obalamy mity o szczepionce przeciwko SARS-CoV-2

Wokół szczepionki przeciwko SARS-CoV-2 narosło wiele mitów. Różne informacje powtarzane są bez weryfikacji budując atmosferę niepewności – szczepić się, czy nie? W tym artykule rozprawiamy się z popularnymi mitami o szczepionkach przeciwko SARS-CoV-2 i mamy nadzieję przekonać Państwa do szczepień.

Szczepionka przeciwko SARS-CoV-2 wyprodukowana przez firmę Pfizer jest pierwszą dopuszczoną do powszechnego stosowania szczepionką typu mRNA. Oznacza to, że najważniejszym elementem jej składu jest kwas rybonukleinowy, a nie, jak w innych stosowanych powszechnie szczepionkach, białko patogenne lub nawet cały patogen.

Dlaczego tego typu podejście jest dobre?

Komórkowa informacja genetyczna magazynowana jest w jądrze komórkowym, w postaci DNA. Informacja genetyczna przechowywana w ten sposób nie pełni jednak żadnej funkcji. Elementy komórkowe, które wykonują „pracę” to najczęściej białka. Jednak nie da się stworzyć białka bezpośrednio z DNA. Najpierw informacja zawarta w DNA jest przepisywana na RNA informacyjny, czyli właśnie mRNA (od angielskiego messenger RNA). W tej formie, informacja genetyczna jest wynoszona do cytoplazmy, gdzie z kolei zostaje przetłumaczona na sekwencję aminokwasową i w konsekwencji powstaje białko, które będzie pełnić w komórce określone funkcje (Rys. 1).

Rys. 1

Przetłumaczenie informacji genetycznej z DNA, na mRNA i potem białko nazywane jest centralnym dogmatem biologii molekularnej. Wg. tej teorii nie ma możliwości, aby mRNA wrócił do jądra i został wbudowany w genom komórki.

Część wirusów, w tym retrowirusy, których materiałem genetycznym jest RNA (w przeciwieństwie do komórek ludzkich, gdzie zawsze jest to DNA) potrafi przepisać informację z RNA na DNA i wbudować ją do DNA w jądrze zainfekowanej komórki. W ten sposób działa na przykład wirus HIV, dlatego może on długo pozostawać ukryty w komórkach nosiciela. Aby jednak taka sytuacja była możliwa w komórce muszą jednocześnie wystąpić wszystkie w pełni aktywne białka wirusowe, tj. musi dojść do infekcji.

W przypadku szczepionki mRNA przeciwko SARS-CoV-2 do komórki wprowadzany jest mRNA kodujący jedynie białko S (SPIKE) koronawirusa. Co więcej, sekwencja ta jest specyficznie zmodyfikowana. Wprowadzona w ten sposób informacja jest tłumaczona na sekwencję aminokwasową, czyli białko, które ma być rozpoznane przez komórki układu odpornościowego jako nowe i obce, indukując odpowiedź immunologiczną, w tym, wykształcenie limfocytów pamięci. Limfocyty te, w przypadku przyszłego kontaktu z antygenem (białkiem S koronawirusa na jego kapsydzie, Rys. 2.) będą pozwalały na dużo szybszą odpowiedź immunologiczną i w konsekwencji będą niszczyć nawet niewielką ilość wirusa, nie pozwalając na rozwinięcie pełnoobjawowej choroby.

 

Rys. 2

Co ważne, mRNA wprowadzony w postaci szczepionki nie może zostać w komórkach ludzkich przepisany z powrotem na DNA i wbudowany do genomu. Komórki ludzkie nie posiadają zdolności tzw. odwrotnej transkrypcji. Nie ma więc możliwości, że omawiana szczepionka spowoduje niepożądane zmiany w genomie komórek szczepionej osoby.

Dodatkowo, wprowadzony mRNA utrzymuje się w komórkach szczepionej osoby krótko. mRNA wprowadzony do komórek ludzkich w sposób sztuczny rozpoznawany jest jako obcy i z tego powodu może szybko ulegać degradacji. mRNA w szczepionce jest zmodyfikowany tak, aby przetrwał wystarczająco długo, żeby powstało na tyle dużo białka, że wywołana zostanie odpowiedź odpornościowa. Nie są dostępne jeszcze dokładne dane, jednak podejrzewa się, że utrzymuje się on maksymalnie kilka dni od podania szczepionki.

Pamiętajmy też, że mRNA zostanie wprowadzony jedynie do niedużej grupy komórek, obecnych w pobliżu miejsca podania szczepionki. Nie ma więc takiej możliwości, że szczepionka nas „zmutuje”.

Czy ta szczepionka została zaprojektowana zbyt szybko?

Epidemia COVID-19 wybuchła w grudniu 2019 roku, a w styczniu 2021 wprowadzane są już powszechne programy szczepień profilaktycznych. Czy to oznacza, że szczepionka została przygotowana za szybko i niedokładnie? Czy może być z tego powodu niebezpieczna?

Koncepcja szczepionek opartych na mRNA powstała jeszcze w latach 90. Od początku XXI wieku prowadzono intensywne prace, które miały na celu optymalizację sposobów podawania szczepionek mRNA, stabilizację mRNA i zwiększenie efektywności wytwarzania białka i indukcji odporności. W drugiej dekadzie XXI wieku opublikowano pierwsze informacje o wprowadzaniu szczepionek mRNA do badań klinicznych. Aktualnie prowadzone są badania kliniczne, wykorzystujące szczepionki mRNA do profilaktyki zakażeń wirusami HIV, RSV, czy Zika. Badania kliniczne prowadzone na szczepionkach mRNA wykazały, że tego typu profilaktyka jest bezpieczna, dobrze tolerowana i prowadzi w sposób efektywny do wykształcenia odporności komórkowej (opartej na działaniu limfocytów T) oraz humoralnej (opartej na działaniu limfocytów B i przeciwciał).

Dodatkowo, przy epidemiach MERS i SARS prowadzono intensywne badania nad szczepionkami zapobiegającymi rozwojowi tych chorób. W tamtym czasie pracowano m.in. nad szczepionkami mRNA opartymi o sekwencję białka S wirusa SARS-CoV. Ze względu na duże podobieństwo SARS-CoV i SARS-CoV-2 prace po wybuchy pandemii COVID-19 były znacząco ułatwione.

Aktualnie prowadzone są badania kliniczne nad 127 kandydatami na szczepionki przeciwko SARS-CoV-2. Pierwszą dopuszczoną przez Amerykańską Agencję Żywności i Leków (FDA) oraz Europejską Agencję Leków (EMA) szczepionką była szczepionka mRNA zaprojektowana przez firmę Pfizer we współpracy z firmą BioNTech. Badania kliniczne nad szczepionką firmy Pfizer prowadzone były na grupie prawie 44 tys. osób, w wieku od 16 do 75 lat i według informacji producenta wykazały efektywność szczepienia na poziomie 95%. Podobnie kolejna zaakceptowana do powszechnego stosowania szczepionka mRNA, firmy Moderna – badania przeprowadzono na grupie ponad 30 tys. osób uzyskując skuteczność około 95%.

Podsumowując, długa historia badań nad szczepionkami wykorzystującymi mRNA powinna przekonać nas, że są one bezpieczne.

Jak produkowana jest szczepionka mRNA przeciwko SARS-CoV-2?

Produkcja szczepionki mRNA nie wymaga produkcji białek, dzięki czemu w procesie wytwarzania nie jest wymagane wykorzystanie hodowli komórkowej. Produkcja takiej szczepionki jest wysoko wystandaryzowana. Sekwencja kodująca fragment lub całe białko (w przypadku SARS-CoV-2 jest to białko S), które będzie immunogenne (tj. wytworzy odporność) jest wprowadzana do specjalnego wektora DNA. Duża ilość takiego wektora mieszana jest z odczynnikami, które pozwalają na przepisanie informacji z wektora na mRNA. Proces ten nazywa się transkrypcją in vitro, ponieważ nie wymaga wykorzystania organizmów żywych. Uzyskany w ten sposób mRNA poddaje się oczyszczaniu z matrycy DNA oraz odpowiednim modyfikacjom zwiększającym jego stabilność. Następnie mRNA jest dokładnie oczyszczany ze wszystkich pozostałości po przeprowadzonych reakcjach i mieszany z substancjami, które mają pomóc temu mRNA dostać się do konkretnych komórek szczepionej osoby. Przygotowana w ten sposób mieszanina umieszczana jest w ampułce, która dostarczana jest do punktu szczepień.

Informacją dot. szczepionek przeciwko SARS-CoV-2, która wywołuje duże poruszenie jest, że szczepionki te powstają z wykorzystaniem komórek embrionalnych, pobranych z płodów poddanych aborcji.

Jeśli chodzi o szczepionki mRNA, to, jak wynika z powyższego opisu, do ich przygotowania, nie są wykorzystywane żadne hodowle komórkowe. Tego typu szczepionki nie powinny więc wzbudzać żadnych wątpliwości moralnych.

Autor artykułu: Mgr. inż. Iga Jancewicz

(członek zespołu projektu leknacovid - https://leknacovid.com/index.php/wykonawcy)

* Artykuł jest dostępny na zasadzie otwartej licencji. Można go kopiować, powielać, rozsyłać, publikować na własnych stronach pod warunkiem podania autorów publikacji oraz aktywnego linku do strony źródłowej www.leknacovid.com

 

Źródła:

Boczkowski et al. (1996), Dendritic ...

Hoerr et al. (2000), In vivo ...

Kallen et al. (2013) A novel...

Pardi et al. (2018), mRNA vaccines ...

Shalke et al. (2012), Developing mRNA...

Verbeke et al. (2019), Three decades ...

Versteeg et al. (2019), Enlisting the mRNA...

Weissman (2014), mRNA transcript ...

Zhang et al (2019), Advances in mRNA...

https://www.clinical...

https://www.who.int

https://www.historyofvaccines.org